Geld is nodig om te leven en te overleven binnen een kapitalistisch systeem. Jammer genoeg maakt geld ook veel stuk. Geld gaat vaak een eigen leven leiden : men gaat geld beleggen en verdient zo geld met geld. Slechts een fractie van het geld dat in omloop is, wordt gebruikt voor de productie van materiële goederen. De rest wordt belegd in allerlei vormen : « Niets brengt zoveel geld op als geld. »
Het communisme van Marx maakte reeds een onderscheid tussen gebruikswaarde (wat een produkt op zich waard is) en ruilwaarde (wat men er voor over heeft of betaalt). Binnen het kapitalisme wordt enkel met ruilwaarden gerekend ; we zijn vervreemd geraakt van de gebruikswaarde en van het oorspronkelijke product want we gaan werken voor iets dat geld oplevert. Het kapitalisme drukt alles uit in geld terwijl niet alles met geld te kopen is: men koopt geen liefde met cosmetica, geen vrede met wapens.
Hier en daar proberen mensen het geld uit te schakelen en experimenteren met talentenruil; dit wil zeggen dat ze proberen aan elkaars behoeften te voldoen door enerzijds de eigen talenten ter beschikking te stellen en anderzijds beroep te doen op de talenten van anderen.
Daarnaast bestaan ook nog groepen die lokaal georganiseerd en met een eigen betaalmiddel proberen te voldoen aan een systeem van vraag en aanbod. Zo ontstond meer dan 10 jaar geleden in Commox Valley in Canada het lets-systeem (Local Exchange and Trade System). Dat plaatsje werd geteisterd door een economische crisis en de inwoners besloten terug te grijpen naar de ruilhandel om onderlinge transacties uit te voeren. Ondertussen is dit systeem over heel de wereld uitgewaaid en zijn er ook in ons land lets-groepen actief.
Eenieder die zich binnen zo’n groep engageert, stelt zijn of haar talenten ter beschikking (dit wil zeggen verstelwerk, tuinonderhoud, babysit,…).
Op kleine schaal is dit een lovenswaardig initiatief ; op groter vlak rijst onmiddellijk de vraag naar inpassing in ons economisch systeem dat geen ervaring heeft met dergelijke initiatieven.
Toch zijn dit initiatieven die aanmoediging verdienen. Kleinschalige projecten waar mensen zelf creatief op zoek gaan naar alternatieven, zijn hoopgevende tekens en niet zelden een aanzet tot reflectie en eventueel mentaliteitswijziging, ook op grotere schaal.
(Peter Aertsen en Veerle Uytterhaegen, Aalst)